Knie
Losliggend bot
OD (ook OCD) is de afkorting van een proces genaamd Osteochondritis (of ook wel osteochondrosis) Dissecans.
Dit is een afscheiding van een stuk bot met het daarover gelegen gewrichtskraakbeen, dat uiteindelijk als een los fragment in het gewricht ligt. Een OCD kan in verschillende gewrichten voorkomen. De meest voorkomende haard is gelegen in de knie, aan de binnenzijden in het bovendeel.
Ontstaansgeschiedenis
Het afscheidingsproces kan waarschijnlijk op verschillende manieren beginnen. Bij het ontstaan kan een familiaire factor meespelen – komt het vaker voor in de familie? -, een blijvende aanlegstoornis in de ontwikkeling en in de uitgroei van het bot onder het kraakbeen, een beschadiging van het bot door een trauma of ongeval, of een stoornis in de bloedvoorziening met afsterving van een botstuk. Bij dit OCD-proces treedt altijd een verstoring van de bloedvoorzienig op. Het fragment, dat afgescheiden is van de omgeving, groeit niet meer vast en kan uiteindelijk als een los kraakbeenbotfragment in het gewricht rondzwemmen. Als het fragment nog niet geheel los ligt, kunnen de klachten vaag zijn en alleen optreden als de OCD-haard extra belast wordt. Een los fragment is soms te voelen en kan slotverschijnselen geven.
Behandelmethoden
De behandeling is gericht op het behoud van een functioneel, bruikbaar gewrichtsoppervlak. Dit betekent, dat een klein fragment, dat buiten de voornaamste belastingszone ligt, verwijderd kan worden. Indien het fragment behouden kan worden, is een fixatie de behandeling waarvoor gekozen wordt. Daarbij wordt wel geprobeerd de bloedvoorziening te verbeteren door het omgevende bot op te boren of door extra bot toe te voegen aan het afgescheiden fragment, zodat het fragment kan ingroeien. Als het kraakbeen ernstig beschadigd is, wordt gezocht of het beschadigde weefsel vervangen kan worden. Nieuwe, tegenwoordig nog steeds experimentele methoden zijn het opvullen van het defect met kraakbeenbotpijpjes, die als een mozaïek het defect opvullen. Deze pijpjes worden verkregen uit het bovenste buitenste deel, dus uit een ander deel van het gewrichtskraakbeen van de knie, waar het kraakbeen geen grote belasting ondervindt. Een andere methode, die de verzekeraars in Nederland nog niet vergoeden, is het kweken van eigen kraakbeencellen (kosten +/- f 10.000,-) die na drie weken onder een botvlies in het defect teruggeplaatst worden.
Toekomstperspectieven
Als het gewrichtsoppervlak door een verwijderd of een gedeformeerd OCD-fragment beschadigd blijft, is er een grote kans op een zogenaamde arthrosis deformans. Dit betekent dat er een slijtage optreedt in het gewrichtsvlak. Gelukkig blijkt dat het enige tijd duurt, afhankelijk van de omvang en de plaats van de OCD, voordat deze slijtage ernstige klachten geeft. Een zogenaamde stille periode van 15 à 20 jaar wordt meerdere malen beschreven. Voor u en de nabije toekomst geldt dat een reconstructie van het gewrichtsopppervlak, indien haalbaar, het belangrijkste is. Als dit niet kan, wordt afhankelijk van de klachten beoordeeld of ontlasten van het beschadigde deel zinvol is of dat gekozen moet worden voor een gewrichtsvervangende operatie.
Uit: Beter in Beweging november 1999
Dit is een afscheiding van een stuk bot met het daarover gelegen gewrichtskraakbeen, dat uiteindelijk als een los fragment in het gewricht ligt. Een OCD kan in verschillende gewrichten voorkomen. De meest voorkomende haard is gelegen in de knie, aan de binnenzijden in het bovendeel.
Ontstaansgeschiedenis
Het afscheidingsproces kan waarschijnlijk op verschillende manieren beginnen. Bij het ontstaan kan een familiaire factor meespelen – komt het vaker voor in de familie? -, een blijvende aanlegstoornis in de ontwikkeling en in de uitgroei van het bot onder het kraakbeen, een beschadiging van het bot door een trauma of ongeval, of een stoornis in de bloedvoorziening met afsterving van een botstuk. Bij dit OCD-proces treedt altijd een verstoring van de bloedvoorzienig op. Het fragment, dat afgescheiden is van de omgeving, groeit niet meer vast en kan uiteindelijk als een los kraakbeenbotfragment in het gewricht rondzwemmen. Als het fragment nog niet geheel los ligt, kunnen de klachten vaag zijn en alleen optreden als de OCD-haard extra belast wordt. Een los fragment is soms te voelen en kan slotverschijnselen geven.
Behandelmethoden
De behandeling is gericht op het behoud van een functioneel, bruikbaar gewrichtsoppervlak. Dit betekent, dat een klein fragment, dat buiten de voornaamste belastingszone ligt, verwijderd kan worden. Indien het fragment behouden kan worden, is een fixatie de behandeling waarvoor gekozen wordt. Daarbij wordt wel geprobeerd de bloedvoorziening te verbeteren door het omgevende bot op te boren of door extra bot toe te voegen aan het afgescheiden fragment, zodat het fragment kan ingroeien. Als het kraakbeen ernstig beschadigd is, wordt gezocht of het beschadigde weefsel vervangen kan worden. Nieuwe, tegenwoordig nog steeds experimentele methoden zijn het opvullen van het defect met kraakbeenbotpijpjes, die als een mozaïek het defect opvullen. Deze pijpjes worden verkregen uit het bovenste buitenste deel, dus uit een ander deel van het gewrichtskraakbeen van de knie, waar het kraakbeen geen grote belasting ondervindt. Een andere methode, die de verzekeraars in Nederland nog niet vergoeden, is het kweken van eigen kraakbeencellen (kosten +/- f 10.000,-) die na drie weken onder een botvlies in het defect teruggeplaatst worden.
Toekomstperspectieven
Als het gewrichtsoppervlak door een verwijderd of een gedeformeerd OCD-fragment beschadigd blijft, is er een grote kans op een zogenaamde arthrosis deformans. Dit betekent dat er een slijtage optreedt in het gewrichtsvlak. Gelukkig blijkt dat het enige tijd duurt, afhankelijk van de omvang en de plaats van de OCD, voordat deze slijtage ernstige klachten geeft. Een zogenaamde stille periode van 15 à 20 jaar wordt meerdere malen beschreven. Voor u en de nabije toekomst geldt dat een reconstructie van het gewrichtsopppervlak, indien haalbaar, het belangrijkste is. Als dit niet kan, wordt afhankelijk van de klachten beoordeeld of ontlasten van het beschadigde deel zinvol is of dat gekozen moet worden voor een gewrichtsvervangende operatie.
dr. R. Bots, orthopedisch chirurg
Uit: Beter in Beweging november 1999